Die dood laat ’n mens met sagte oë na ander kyk. Veral as jy en die oorledene dikwels oor die kronkelpaaie van die lewe gepraat het. Dit was veral laataand gesprekke oor die foon. Oorgesprekke. Nadink woorde. Wyse woorde. Woorde vol sterstof. Ek hoor nog die eggo’s daarvan.

Wanneer ’n redakteur begin werk aan ’n digbundel, is hy/sy aanvanklik veral op die besonderhede ingestel: Is daar kommas, punte en hoofletters op die regte plekke? Is al die woorde reg gespel? Is die feitelike inhoud korrek? (Verwys die digter byvoorbeeld dalk na De la Rey terwyl hy eintlik De Wet bedoel?) Is die aanhalings korrek? (Teoloë en dominees is berug daarvoor dat hulle die Bybel soms verkeerd aanhaal, en letterkundiges dat hulle gedigte verkeerd onthou.) Maar wanneer die intense redigeerwerk aan ’n digbundel afgehandel het, begin die skerp besonderhede daarin onvermydelik verdof. Dan bly daar ’n vaer, maar miskien ook omvattender indruk in die geheue oor, iets wat ek die tekstuur van ’n bundel sou wou noem. Hierdie tekstuur word ingegee deur die woorde, die klanke en beelde wat die digter gebruik, deur eiesoortige sinskonstruksies, deur temas en motiewe. Die tekstuur kan wees soos dié van ’n grondpad, of ’n hoop droë blare, of dalk ’n soet malvapoeding.

“Ek is nogal ongemaklik om myself as deel van enige religieuse ‘tradisie’ te sien. Dis die etiket van teoloog-wees wat al dié misverstande wek. Natuurlik put ek uit die rykdom van die Antieke wêreld. Ek is dus geen apologeet nie, eerder ‘n saboteur. Hiermee bedoel ek dat ek eerder religieuse tekste, in soverre hulle in my bundel voorkom, dekonstrueer.”

Iemand sê nou die dag by sy moeder se roudiens:  “Nou is die enigste mens wat my onvoorwaardelik liefgehad het, ook weg”.  Die vraag ontstaan of ‘n liefde ooit onvoorwaardelik kan wees?  Is die opblaas van ‘n moeder se oneindige omgee nie maar net die resultaat van ‘n gemoedelike idille, ‘n sentimentele illusie nie?  Ongelukkig dra die kommersiële aspek van Moedersdag daartoe by dat die “verering” van ‘n moeder oppervlakkig kan raak en mank gaan aan valshede, hoewel die meeste mense seker sal saamstem dat baie moeders so ‘n dag verdien.  

In haar bundel Palinodes (1987) het die bekroonde digter, literêre kritikus en akademikus van formaat ’n gedig oor Emily Dickinson geskryf:

Ek lewe met drif

ter wille van dié skrif -

omrede die durende

koors genaamd poësie.

Hierdie koors breek weer uit in Joan Hambidge se soveelste bundel. Maar dan ’n aansteeklike koors sodat die leser die vuur voel brand.

Wanneer mens Cas Vos se nuwe bundel Die afdruk van ons hande oopslaan, word jy getref deur die netjiese formaat en die keurige bladuitleg. Die skutblaaie met afdrukke van mitologiese figure wys reeds heen na die bundeltematiek. Soos Vos se vorige drie digbundels, Vuurtong, Gode van papier en Enkeldiep, ondersoek ook hierdie bundel die ordenende metafore, simbole en verhale wat die moderne samelewing rig – die gode wat ons aanhang. Die laaste gedeelte bestaan uit ‘n omdigting van die klassieke Sumeriese Gilgamesj-epos.

Van die floute lig kan sy retina

so plots skaars ‘n gloed behou;

sy volgelinge voel sy donker

op die strand waar Hy tafel dek

met hande waaraan rowe kors.

Hoor hoe skop die middagwind stof op.

Dis mos 'n dag vir swartdoek dra.

Diep gekwes ruk en pluk hy 'n droë boom

vir die vullishoop waar bedelaars aas.

Prinsengracht 263 verteenwoordig die bekendste gragtehuis in Amsterdam. Die huis dra die naam van die jong skryfster van die beroemdste dagboek uit die Tweede Wêreldoorlog, en wanneer trem 13 of 17 skuins oorkant in die Raadhuisstraat stop, kondig die kondukteur aan: “Westermark, Anne Frank-huis”. In daardie huis op Prinsengracht 263 het Anne haar dagboek geskryf waarvan sy nooit kon droom dat dit na haar ontydige en verskriklike dood wêreldbekend en sy ’n wêreldikoon sou word nie.

Ons gee by Universiteit van Johannesburg (UJ), met hierdie prys, erkenning aan die werk wat as die beste skeppende werk uit die vorige jaar geag word. Die keuse van die nege beoordelaars vir die werk uit 2007 was eenparig. Ja, en ons wat hierdie toekenning maak is self bewus van al die gebreke van beoordeling, die probleme met pryse vir kuns. En miskien is prys die verkeerde woord vir die oorhandiging wat ons doen. Eintlik gaan dit immers nie om 'n kompetisie soos die Comrades van eergister nie. Eintlik gaan die UJ-toekenning vir my om iets gans anders. Veral vanaand: Dit is vir my 'n dankie aan die maer man met die groen trui wat nie alleen die landskap van die Afrikaanse poësie radikaal verander het nie. Eers veel later het ek jou gedigte begin lees en al wat ek weet is dat die verbysterende metafore my maniere van dink oor God en kerk en volk en taal en wêreld en identiteit geskuif het. Die wonder van metafore is dat dit mens dinge laat saamdink wat jy nie andersins sou kon nie, dit maak heeltemal ander maniere van kyk moontlik. En omdat jou verse dit al vir 44jaar doen, is die toekenning vir my ook 'n dankiesê vir die dinkmoontlikhede wat die kanteldenke van jou verse vir my moontlik gemaak het.