Geskiedenis van OT-eksegese (Ou reeks)

Vanaf Simon, Astruc en De Wette bied die studie van die Pentateug 'n besondere perspektief op die geskiedenis van die Ou Testament se uitleg en verstaan. Deur die Pentateugkritiek verstaan ons iets wat die afgelope twee honderd of wat jaar op die werf van die Ou-Testamentiese wetenskap gebeur het. Dit het soveel insigte ontsluit dat die Pentateugkritiek soms die trots, die blinkende ster van die wetenskaplike studie van die Ou Testament genoem is.

 

Volledige storie

Êrens langs die pad het die band tussen gister en vandag gebreek, en voel ons tot vandag toe die gevolge daarvan in die Ou- (en ook die Nuwe-) Testamentiese wetenskap. Dít het ek weer die afgelope weke tydens lesings met derdejaarstudente in godsdienskunde ervaar. Ons het die verband tussen godsdiens en kuns bespreek en onder andere skilderye van Breughel en Grünewald bestudeer. Breughel se interpretasie van byvoorbeeld Genesis 11 se toringbouers is 'n pragtige stukkie kommentaar op dié gedeelte en as 'n mens dit eenmaal ingedrink het, vergeet jy dit ook nooit nie en word dit 'n soort hermeneutiese sleutel om die verhaal te verklaar. Dit is egter interessant dat die mense in die skildery soos mense in Breughel se tyd lyk, soos hulle aangetrek is en werk. Breughel het die breuk verlede en hede dus nog nie ervaar nie; hy het nog sy tyd as 'n verlenging van die Bybelse tyd gesien; het die Ou Testament in terme van sy eie tyd verstaan, ervaar en geskilder. Eintlik was dit so wonderlik om sonder enige spanning as ‘t ware van die een tyd na die ander te kan stap en die verlede volledig vanuit jou tyd kan snap.

Volledige storie

In die sestiende eeu is veel oor die Skrif se duidelikheid gedink (Berkhouwer 1967:247-330). Volgens die laat-Middeleeuse kerk was die Bybel vol duisterhede wat vir die gewone gelowige onverstaanbaar was en slegs deur die kerk uitgelê kon word (vgl Hendrikx 1962). Die Latynse Bybel, die Vulgaat, was dus geen geskikte leesmateriaal vir die gelowige nie en enige poging om die Bybel in moedertale te vertaal, was verkeerd. Die kerk was die groot eksegeet wat die Skrif kon uitlê en toepas (Berkhouwer 1967:254-256).

Volledige storie

Voordat ons by die negentiende eeu kom eers iets oor die onttowering van die wêreld deur die sestiende en sewentiende eeuse natuurwetenskappe. Eeue lank het die Bybelse wêreldbeeld die vertrekpunt van alle natuurstudie gevorm. Hiervolgens was alles so eenvouidig en duidelik: die aarde was plat en die son en die ander hemelliggame het om die aarde gedraai. Dit was eintlik so 'n wonderlike teorie wat soveel gemoedsrus verskaf het: die aarde, die mens het die middelpunt van God se heelal gevorm en alles (son, maan, sterre) het om die mens en sy wêreld gedraai; die mens was die heelal se sentrum en alles het om hom gewentel; die aarde het op sy pilare gestaan en die mens kon gerus en veilig voel. Natuurwetenskaplike kennis vanaf die sestiende en sewentiende eeur het dié gevoel van geborgenheid egter finaal vernietig (vgl De Knijff 1980:100-102).

Volledige storie

Die wortels van die negentiende eeuse historiese verstaan van die Ou Testament en veral die Pentateugkritiek asook die groei van die histories-kritiese metode moet in die Reformasie en ook Johannes Calvyn gesoek word (vgl Pitkin 2009:341-371). Hy het hoegenaamd geen klaaruitgewerkte historiese metode of denke gehad nie en iemand het hom inderdaad nog ‘vorkritisch’ genoem (Reventlow 1997:132), maar dit lê in die tipe vrae wat hy aan 'n teks gevra het en dié soort inligting wat hy gesoek het om 'n teks te begryp. En natuurlik was hy nie die eerste of die enigste nie, maar in die lees en herlees van Calvyn se kommentare ontdek 'n mens tog telkens nuwe fasette sy eksegese.

 

Volledige storie
Langs sy sterfbed was 'n stukkie papier met 'n paar sinne in Duits en Latyn. Hy het dit 'n dag of wat voor sy dood in die nag van 18 Februarie 1546 geskryf (Oberman 1988:13). Dit verwoord die gevoel van iemand wat hom lewenslank aan Skrifstudie gewy het, maar vir wie dit nooit 'n maklike taak was nie. Iemand wat nooit die gevoel gehad het dat hy alles klaar, volmaak en helder verstaan het nie, maar dat dit nogtans 'n taak was waaraan hy hom met soveel vreugde, ywer en nougesetheid gewy het.
Volledige storie

Die Middeleeue se omgang met die Ou Testament is selfs roerend. Vir hulle (soos vir die vroeë kerk) is alles op die Skrif gebou. Moeite is gedoen om 'n standaardteks saam te flans, elke aspek daarvan te ondersoek en dan daaroor te skryf. Alhoewel nie alles bewaar is nie, is daar ongelooflik baie geskryf. Veral kommentare. En dit nogal voor die boekdrukkuns ontdek is. Tydens die Middeleeue was die klooster, die klein kloostersel en kloosterskole die plek waar dinge gebeur het.

 

Volledige storie

Die Middeleeue was g'n donker nie. In die negentiende eeu is dit so genoem omdat min bronne oor dié era bestaan het en die Middeleeuse mens as intellektueel agterlik beskou is. Soms is dit ook so genoem omdat die Middeleeue vir sommige 'n afbuiging, 'n omvorming van die Nuwe Testament en die vroeë kerk se teologie was. Eintlik was die Middeleeue 'n wonderlike tyd vol lig, kreatiwiteit en opwinding. Nuwe uitvindinge, die Renaissance, die skilderkuns, die geweldige nuwe denke, die ontdekking van die mens en wêreld het van die Middeleeue 'n boeiende era gemaak.

Volledige storie

Van die begin af was die Ou Testament wesenseen met die vroeë kerk se denke oor die eucharistie (of nagmaal) en die viering van pase. In die verhaal van die twee Emmausgangers (Luk 24:13-35) het Jesus die brood tydens die aandmaaltyd gebreek en hulle het Hom herken. In die Lukasevangelie speel dié gebeure ’n kernrol. Lukas gemeente was arm, het swaargekry en het baie onder die Romeine gely. Veral sleg was Jesus se vertraagde wederkoms en die hoop wat al by baie getaan het. En dan sê Lukas dat hulle die Ou Testament moes lees totdat Hy kom; en elke keer wanneer hulle dit doen, sou hulle harte brandende word en sou hulle intense vreugde ervaar. Nou verbonde daaraan was die viering van die eucharistie (of nagmaal); om in die harde eerste eeuse wêreld te kon oorleef, moes die Lukasgemeente uit die Ou Testament leef en die teenwoordigheid van Christus in die eucharistie ervaar.

Volledige storie