Gilgamesj leef in Afrikaans

Vos, C 2007. Die afdruk van ons hande. Pretoria: Protea. 99p. R100.00.

 

Wanneer mens Cas Vos se laaste bundel Die afdruk van ons hande oopslaan, word jy getref deur die netjiese formaat en die keurige bladuitleg. Die skutblaaie met afdrukke van mitologiese figure wys reeds heen na die bundeltematiek. Soos Vos se vorige drie digbundels, Vuurtong, Gode van papier en Enkeldiep, ondersoek ook hierdie bundel die ordenende metafore, simbole en verhale wat die moderne samelewing rig – die gode wat ons aanhang. Die laaste gedeelte bestaan uit ‘n omdigting van die klassieke Sumeriese Gilgamesj-epos.

 

Soos altyd word Vos se verse gekenmerk deur afgeronde struktuur, sensitiewe woordkeuses en ‘n diggeweefde tekstuur van intertekstuele verwysings na ander kunstenaars, kunswerke, plekke, gebeure en die mitologie. Stilte en die dood is ook belangrike tematiese materiaal wat by herhaling voorkom.

 

Die eerste deel van die bundel is grootliks ‘n voortsetting en uitbreiding van Vos se vroeër werk warin “gode” in verskillende manifestasies opduik en saampraat. Daar is ‘n sterk religieuse element teenwoordig en baie gedigtitels verwys spesifiek na figure, artifakte, handelinge en tekste wat met spiritualiteit en godsdiens verbind word. Afdeling II bevat liefdesgedigte in alle toonaarde van die liefde.

 

Vos se poëtiese verwerking van die sogenaamde Uruk-fragmente in Afdeling IV is om verskeie redes ‘n belangrike toevoeging tot die Afrikaanse letterkunde en dié enkele aspek wat die bundel laat uitstaan. Die finaal afgewerkte twaalf kleitablette met die Gilgamesj-siklus wat in die elfde eeu v.C. deur Sin-lege-unninni in die biblioteek van Ninevé neergeskryf is, word allerweë beskou as die eerste oorgelewerde epos wat later deur die digters van die Odussea, die Bhagavad Gita, die Aeneas en die Beowulf nagevolg is. Vos volg in die omdigting min of meer die verloop van die epos soos dit op die Sumeriese kleitablette verskyn. Sy elf “Fragmente” is inderwaarheid fragmentariese omdigtings van geselekteerde dele van die oerteks. Tog slaag Vos merkwaardig goed daarin om die essensie van die oorspronklike in sy beduidend korte gedigteks te konsentreer.

 

Ofskoon die Gilgamesj-epos primê op die beskrywing van die avonture van die epiese held gerig is, kan dit op ‘n dieper vlak ook gelees word as lewensiklus vanaf die ongeskakeerde geveg om lewe en dood tot die uiteindelike soeke na onsterflikheid. Die metafisiese aspek van die epos geniet by Vos sterk prominensie en word reeds in die openingsreëls van die siklus opgeroep deur die mistieke handeling waartoe die leser opgeroep word: Skep teen skemer suutjies asem / en doop julle voete in olie / voordat jule na Uruk vertrek. Anders as in die oorspronklike teks waarin die epiese element sterk figureer, het Vos se poësie ‘n bykans porseleinagtige tekstuur waardeur die liriese onderbou die hele tyd skyn. Vos se besluit om een van die belangrikste verhale, dié waarin Gilgamesj en Enkidu die monsteragtige Huwawa dood, nie in sy siklus op te neem nie, asook sy onderbeklemtoning van Gilgamesj se handelingspatroon, illustreer sy klem op mitiese verhaalinhoude met ‘n argetipiese karakter. So sluit hierdie afdeling, deur sy klem op eksistensiële kwessies, ook ten nouste aan by die bundelproblematiek, naamlik die “gode” na wie se pype ons dans (p. 65-68).

 

Hoewel kennis van die bronteks nie noodsaaklik is vir begrip van die Uruk-Siklus nie en daar we ‘n kort “Agtergrond” agter in die bundel verskyn, sou ek aanbeveel dat die leser eers vertroud raak met óf die oerteks óf die verhaalmatige weergawe daarvan, aangesien dit beslis die leeservaring verryk en ‘n verdigtende funksie op die reeds pragtige poësie het.

 

Vos se sensitiewe verwerking van ‘n 5 000 jaar oue mitologiese verhaalgegewe, sowel as sy subtiele aanvoeling vir die ryk geskakeerde menslike ervaring oor die algemeen, maak van hierdie bundel ‘n leesavontuur by uitnemendheid.

 

[Resensent: Dr. M. Taljard (NWU – Potchefstroom). Die volledige resensie het verskyn in: Literator 29(2), Aug 2008:187-189].

Share this / Deel hierdie: